Voor welk land sneuvelde Gotse Deltsjev in 1903?

 

Wijdeven3

 

Wie mag de naam Macedonië gebruiken? De laatste tijd is de kwestie geregeld in het nieuws vanwege de hoogoplopende discussie tussen Griekenland en wat officieel de ‘Voormalige Joegoslavische Republiek Macedonië’ heet. Voorlopig blokkeert Griekenland om die reden toetreding van Macedonië tot de EU en de Navo. Ivo van de Wijdeven bekijkt een andere burenruzie van Macedonië: met Bulgarije. 

 

Autonoom Macedonië

Op 2 augustus 1903 was vlak na zonsondergang in de wijde omgeving van de stad Monastir overal het schijnsel van brandende hooibalen zichtbaar, van Debar in het noorden tot Kastoria in het zuiden. Priesters zegenden banieren met teksten als ‘Vrijheid of dood’ en ‘Macedonië voor de Macedoniërs’. Duizenden mannen waren druk in de weer op deze feestdag van Sint-Elias , ‘Ilinden’ op de Macedonische kalender. Wapens die maanden of soms zelfs jaren waren verborgen, werden opgegraven. Kleine guerrillalegertjes, zogeheten četa’s, kwamen in actie. Telegraafpalen werden omver gehaald, bruggen werden opgeblazen en wegen werden geblokkeerd. Het was het begin van wat later de ‘Ilinden-opstand’ ging heten. Het doel: een autonoom Macedonië. 

 

Ilinden-opstand 

De Ilinden-opstand speelt een hoofdrol in de Macedonische geschiedenisboeken. Samen met de eerste bijeenkomst van de Antifascistische Raad voor de Bevrijding van Macedonië in 1944 - niet toevallig ook op 2 augustus - is het een sleutelmoment in het ontstaan van de huidige staat Macedonië. Dat wordt ieder jaar 2 augustus herdacht met de Dag van de Republiek. De leiders van de Ilinden-opstand zijn nationale helden. Dit geldt echter niet alleen voor Macedonië. Ook in Bulgaarse geschiedenisboeken heeft de opstand een prominente plek en staan de leiders ervan op een voetstuk. Dit leidde tot een langdurige ruzie. De basis ligt in de tweede helft van de 19de eeuw.

 

Groot-Bulgarije

De Balkan maakte eeuwen deel uit van het Osmaanse Rijk, maar dit was in verval geraakt. Nadat de Turken in 1878 een verpletterende nederlaag hadden geleden tegen de Russen, kwamen de Europese grootmachten op het Congres van Berlijn bijeen om de inrichting van de Balkan te bepalen. Na de Vrede van Berlijn liepen er ‘harde’ grenzen door een gebied waar tot dan toe een mix van Albanezen, Bulgaren, Grieken, Serviërs, Turken, Vlachen en andere groepen samen had geleefd onder Osmaanse heerschappij. Roemenië, Servië en Montenegro werden namelijk erkend als onafhankelijke koninkrijken. Bosnië en Herzegovina bleven formeel onderdeel van het Osmaanse Rijk, maar werden bezet door Oostenrijk-Hongarije. Thessalië werd aan het sinds 1832 onafhankelijke Griekenland gegeven. Het kersverse koninkrijk Bulgarije had bij de Vrede van Stefano, nog maar een paar maanden eerder, Macedonië, Thracië en Oost-Roemelië toegewezen gekregen, maar deze gebieden bleven nu onderdeel van het Osmaanse Rijk.

 

Gedeelde strijdbijl 

In Bulgarije was de teleurstelling zo groot over dit verlies van invloed dat het Bulgaarse buitenlands beleid voortaan in het teken stond van de terugwinning van de rest van ‘Groot-Bulgarije’. De inwoners van Macedonië waren verdeeld in zij die dit verlangen deelden (‘Bulgaren’) en zij die verbolgen waren over het feit dat onafhankelijkheid aan hun neus voorbij was gegaan (‘Macedoniërs’). Beide partijen pakten de strijdbijl op tegen het Osmaanse Rijk. 

 

Hoe verliep deze strijd tegen de gezamenlijke vijand? En hoe mondde dat uit in een jarenlange ruzie tussen de buurlanden? En wat voor rol speelde Gotse Deltsjev hierin? Lees het in het juni-nummer van Geschiedenis Magazine, nu in de winkel! 

 

Afbeelding: Mannen die meedoen met de Ilindenopstand in 1903. 

 

Aanmelden nieuwsbrief