De tentakels van Rome reikten verder dan vermoed

ClerinxROMEINSETENTAKELS2

 

Geschreven teksten over het eind van de Romeinse tijd in onze streken bezitten we nauwelijks. Voor historici blijft dit een donkere periode, maar recente vondsten van Romeinse munten helpen ons om deze tijd toch te reconstrueren, zo legt Herman Clerinx uit. Rome gaf tijdens de 5de eeuw zijn gezag over het noorden van Gallië niet zomaar prijs. De Germaanse machtsovername verliep met horten en stoten.

 

Een pest en een zegen 

Voor archeologen zijn metaaldetectoren een pest en een zegen. Menige schatgraver struint met zijn detector door velden en bossen, op zoek naar kostbaarheden. Al te vaak verdwijnen die vervolgens in een privéverzameling of belanden in een antiekzaak, zonder dat archeologen er weet van hebben. Gelukkig hebben andere bezitters van een metaaldetector wél een hart voor geschiedenis. Als zij iets ontdekken, signaleren ze hun vondst aan een archeologische dienst. Speciaal voor zulke liefhebbers richtte de Vrije Universiteit in Amsterdam in 2016 een meldpunt op.

 

Vruchtbaar meldpunt 

Dit initiatief wierp meteen vruchten af: al na een maand vernamen de archeologen dat in een boomgaard te Lienden in de Betuwe 23 gouden Romeinse munten waren opgespoord. Prompt doken de archeologen Nico Roymans, Stijn Heeren en Jos Bazelmans in de archieven. Ze ontdekten dat in 2008 op dezelfde plek acht vergelijkbare solidi werden opgesnord. Zelfs in de 19de eeuw waren er reeds Romeinse munten opgeraapt. Tijdens de Tweede Wereldoorlog gingen die verloren, maar ze waren inmiddels nauwkeurig genoeg beschreven om ze in een inventaris te kunnen opnemen. Daardoor zijn nu in totaal uit Lienden 42 Romeinse solidi bekend. De oudste werden geslagen onder keizer Valentianus II (regeerperiode 375-392), de jongste onder Majorianus (457-461).

 

33 muntschatten 

De munten van Lienden vormen de jongste bekende Romeinse muntschat uit het Beneden-Rijngebied, dat zich uitstrekt van de Scheldevallei tot de Beneden-Elbe, en van Friesland tot de Eifel en Ardennen. Tot nog toe werden hier 33 laat-Romeinse solidus-schatten opgedolven. Waarom toen zoveel geld in de grond werd weggemoffeld, blijft een punt van discussie. Mogelijk gebeurde het uit angst, bijvoorbeeld omdat het een woelige periode betrof waarin menigeen zijn kostbare bezittingen tegen vijandige legers of plunderaars wilde verbergen. Een tweede reden kan religieus zijn: een soort offer aan de goden. Een combinatie van beide redenen is natuurlijk ook mogelijk.

 

Geld voor Germaanse groepen
Het merendeel van de munten uit Lienden werd geslagen onder keizer Honorius, die tussen 395 en 423 regeerde. Voor de Romeinen was dit een bijzonder moeilijke tijd. Rome moest steeds vaker een beroep doen op Germaanse troepen om zijn rijk te verdedigen, en daarvoor in klinkende munt betalen. Elk jaar opnieuw gingen daarvoor kilo’s goud, vooral munten, naar Gallië en Germanië.
Begin 401 bedreigden Germaanse groepen Milaan, waar de keizer toen zijn residentie had. Alleen met de steun van Gallische en Britse hulptroepen kon de Romeinse generaal Flavius Stilicho, overigens zelf een Germaan, de stad bevrijden. Om Gallië ondertussen niet helemaal onbeschermd achter te laten, huurde hij daar een verse voorraad Germanen in.

 

Machteloos? 
Een paar jaren later was het helemaal raak. Volgens de overlevering viel op 31 december 406 de eeuwenoude Rijngrens. Toevallig verbleven toen bij de Rijn geen Romeinse soldaten meer omdat Honorius en Stilicho ze naar de Balkan hadden verplaatst. Alleen Frankische hulptroepen legerden nog bij de Limes. Zij stonden machteloos tegen een vloedgolf van Alanen, Sueven en Vandalen die bij Mainz de Rijn overstaken. Ongeveer gelijktijdig overschreden elders Bourgondiërs en Alamannen de Rijn. Binnen de kortste keren vielen grote delen van Gallië in Germaanse handen. Rome had het nakijken. Althans: zo luidt de traditionele geschiedschrijving.

 

Hoe spreken de recente muntvondsten dit beeld tegen? Vielen de Lage Landen wel buiten het laat-Romeinse netwerk? Lees het in ons maartnummer - nu in de winkel! 

Aanmelden nieuwsbrief