Een vrouwelijke Franciscus

pierre-jan-van-der-ouderaa-sint-franciscus-spreekt-tegen-de-vogels

 

4 Oktober vieren we jaarlijks dierendag. Dit hebben we te danken aan de heilige Franciscus van Assissi, die een nieuwe kloosterorde stichtte, leefde in extreme armoede en bijzonder oog had voor de schepping, en dan met name de dieren. Hij ging in gesprek met een vos, zegende de vissen en preekte voor hele zwermen vogels. Wat weinigen weten, is dat de geschiedenis ook een 'vrouwelijke Franciscus' kent. Lees hier het artikel dat we eerder over haar publiceerden in ons blad. 

 

Mathilde van Dijk

 

De enige hemel 

Zuster Heylewich hield van vogels. Ze verdroeg niet dat deze dieren honger hadden en maakte er een gewoonte van ze te voeren als er sneeuw lag. Net zoals dat bij de heilige Franciscus van Assisi was gegaan, verloren de vogels hun angst en kwamen zonder vrees bij haar. Heylewichs superieuren sommeerden haar met het voeren op te houden, maar zij wierp tegen dat zij de vogels voerde uit naastenliefde. Dieren hadden die extra hard nodig. Ze hielp hen uit medelijden omdat hun leven nu de enige hemel was die ze ooit zouden kennen. Waren zij soms geen schepselen van God, net als de mensen? Dachten de oversten soms dat het aan de eigen verdienste van de mens te danken was dat hij met rede begaafd was en vogels niet?

 

 

Dierenliefde afgekeurd 
Dit verhaal staat in Heylewichs biografie, die deel uitmaakt van een handschrift met verschillende levensverhalen van vrouwen uit de moderne devotie, een laatmiddeleeuwse hervormingsbeweging. Ze zijn in 1919 gepubliceerd door Dirk de Man. Heylewich werd geboren in het Drentse Grolloo en stierf in 1454. Het leven van voorbeeldige zusters zoals zij stond in het teken van de navolging van Christus en diens beste navolgers, de heiligen. Liefde, voor God en voor de medemens, werd gezien als hét kenmerk van Christus. Daarom had Hij de mensheid willen verlossen en voor hen geleden. Liefde voor de medemens was liefde voor God. Hij was immers geschapen naar Gods beeld en gelijkenis: mensen liefhebben betekende God liefhebben. Dierenliefde werd afgekeurd, als een verkeerde gerichtheid op het aardse.

 

Voorbeeld van nederigheid 
Waarom was Heylewichs dierenliefde wel acceptabel? Het antwoord ligt in haar navolging van Franciscus en in de manier waarop zij die als een oefening in nederigheid presenteerde. Franciscus’ levensbeschrijvingen borduren voort op een traditioneel kenmerk van heiligheid: een speciale relatie met dieren. Heiligen voorafschaduwden de paradijselijke toestand waarin tussen dieren en mensen vrede zal heersen. Kluizenaars uit de vroege kerk trokken bijvoorbeeld doorns uit leeuwenpoten. Franciscus vernieuwde deze traditie door zijn nadruk op dieren als Gods schepselen, die respect verdienen. Met vogels had hij een speciale band: hij preekte zelfs voor hen. Hagiografen vertellen dit na een passage over Franciscus’ op mensen gerichte naastenliefde. Heylewichs liefde voor vogels wordt in hetzelfde kader geplaatst. Ze had eerbied voor Gods schepselen: mensen en dieren. Bovendien benadrukte ze dat mensen zich niet moesten laten voorstaan op hun plaats als kroon van de schepping. Zij was dus ook voorbeeldig door haar nederigheid, een ander belangrijk kenmerk van Christus én diens navolger Franciscus.

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: