Stilte rond Duitse vrouwen

Mehring3A

 

U kent vast Rosie the Riveter. Het iconische beeld van de Amerikaanse fabrieksarbeidster met haar frisse hoofddoekje en gebalde vuist die tijdens de Tweede Wereldoorlog met haar collegaatjes de economie aan het thuisfront gaande hield, stond nog kortgeleden op de cover van de New Yorker. Een beetje gemoderniseerd, dat wel: ze was zwart en droeg een pussy hat. Rosie the Riveter symboliseert vrouwelijke kracht en trots. Ook andere geallieerde landen lokten vrouwen met mooie propagandabeelden naar de oorlogsindustrie. Frank Mehring ontdekte dat niet alleen zij dat deden.

 

Iconische beelden

Wat is de Duitse herinnering aan de rol van de vrouw in de Tweede Wereldoorlog? De permanente expositie van het Deutsches Historisches Museum in Berlijn schotelt de bezoekers iconische beelden voor. De afgepeigerde vluchtelinge uit Sudetenland, de sadistische kampbewaakster, de Trümmerfrau in lompen die Berlijn meteen na de oorlog steen voor steen hielp herstellen. En natuurlijk de stereotype moeder van gezonde blonde kinderen, de toekomst van het Reich.

 

Fris, roodgestippeld hoofddoekje 
Tijdens mijn onderzoek naar het imago van de vrouw in de oorlog stuitte ik er op een ansichtkaart van een blonde jongedame met een fris rood gestippeld hoofddoekje aan het werk in een vliegtuighangar, die niet in deze omgeving leek thuis te horen. Het leek wel Rosie the Riveter, de energieke Amerikaanse fabrieksarbeidster in overall, charmant maar klaar om mannenwerk te verrichten. Rosie was bedacht door de Amerikaanse overheid om vrouwen naar de fabrieken te krijgen. De oorlog vroeg om meer wapentuig en de Amerikaanse mannen gingen het leger in. Het was logisch dat (getrouwde) vrouwen hun plaats op de werkvloer innamen, in de vliegtuig- en wapenindustrie maar eigenlijk overal waar stilstand ongewenst was.

 

 

Rosie the Riveter

De vrouwen hadden wel wat aanmoediging nodig en een legitimatie om zich buiten hun traditionele huiselijke terrein te begeven. De overheid lanceerde dus een mediacampagne met posters, geïllustreerde verhalen in tijdschriften over de oorlogsinspanning, advertenties, film en liedjes zoals Rosie the Riveter, Anna She Wears a Red Bandanna en Mama, Put Your Britches On. Ze gebruikten slogans als WOMEN – there’s work to be done and a war to be won en I'm proud - my husband wants me do to my part. De nieuwe fabrieksarbeidster, charmant en stoer, kreeg een gezicht met Rosie the Riveter (klinknageldrijfster). Nu kennen we vooral de vrouw met haar rood-witte hoofddoekje, gebalde vuist en het motto We can do it; destijds was de Rosie van Norman Rockwell op de Saturday Evening Post van 29 mei 1943 beroemd: een gespierde jonge vrouw met een boterham en een klinknagelapparaat voor de Amerikaanse vlag. Haar voet rust op Mein Kampf.

 

Kans op een spannender leven
De ansichtkaart in het archief van het Berlijnse museum past naadloos in dit Amerikaanse verhaal over de vrouwen die naast hun huishouden moedig (maar nog steeds aantrekkelijk) meehielpen de oorlog te winnen. Alleen, wie de kaart omdraait, ziet staan: Frauen schaffen für Euch: Im Flugzeugbau. Hij maakt deel uit van een serie propagandakaarten uit 1943, onderdeel van precies dezelfde overheidsinspanning aan Duitse zijde om vrouwen naar de industrie te krijgen. Het was voor de nazi-ideologen bittere noodzaak om naast het voortgaande hameren op de rol van de vrouw als echtgenote en moeder, ook de goede kanten van de werkvloer te laten zien. Ook in Duitsland was een mannentekort en een grote behoefte aan arbeidskrachten. Vrouwen moesten dus nieuwe rolmodellen krijgen. Duitse posters en kaarten tonen even sexy als professionele jonge vrouwen in laboratoria, achter een vrachtwagenstuur, in de vliegtuigindustrie, enzovoort. Die laatste vrouwen werden vaak Blitzmädchen genoemd, naar de bliksemschichten op hun badges.

 

Hoe verging het de Blitzmädchen in de oorlog en hoe worden ze herinnerd? Lees het ins ons julinummer - nu in de winkel! 

 

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: