Zwarte farao's dromen van de Egyptische troon

Vermeulen 4

 

Ze golden heel lang als zwarte bezetters, de Nubische farao’s die tussen 730 en 650 v.Chr. in Egypte regeerden. Ze gedroegen zich echter heel Egyptisch, legt Joost Vermeulen uit, in tegenstelling tot de Assyriers die na hen Egypte veroverden.

 

Zwarte overheersers? 

Ze gedroegen zich als Egyptische farao’s. Ze aanbaden de Egyptische god Amon. Ze bouwden nieuwe tempels naast de al bestaande Egyptische godshuizen in Thebe, Memphis en Abydos en hun dochters werden net als dochters van Egyptische farao’s als ‘godsvrouwen’ vereerd. De vijf farao’s die samen de 25ste Egyptische dynastie vormden, verschilden in weinig van hun illustere voorgangers. Alleen wáren de farao’s Piye, Shahabka, Shebitku, Taharqa en Tanutamon geen Egyptenaren. Het waren Nubiërs, afkomstig uit wat nu Soedan is. Heel lang werden deze Nubische vorsten door egyptologen en historici afgedaan als bezetters, zwarte overheersers. Pas de afgelopen decennia kantelde dit beeld. Onder hun heerschappij herleefden zelfs oude Egyptische gebruiken en onder farao Taharqa is er sprake van een echte renaissance. Egypte bloeide onder zijn gezag als in de hoogtijdagen van de grote farao’s.

 

Nubische aanmatiging?

‘Tuig onze beste paarden uit de stal op voor de strijd.’ Dit staat te lezen op een reliëf op de eerste binnenhof van de grote tempel van Gebel Barkal, de heilige berg van Nubië. Het waren de woorden waarmee Piye in 730 v.Chr. zijn manschappen opriep om aan een heilige oorlog te beginnen. Hij trok ten strijde tegen Tefnaht, een prins uit de Nijldelta, die dreigde de stad Thebe in te nemen. Het Egyptische Rijk was sinds omstreeks 800 v.Chr. uiteengevallen in een aantal elkaar bestrijdende (stad)staatjes. Nu Thebe gevaar liep, besloot de Nubische koning Piye in te grijpen. Dit had alles te maken met zijn zelfbeeld, en met het feit dat er in Thebe een belangrijke Amontempel stond.

 

 

Koning aller landen

Piye was een van de machtige vorsten die Nubië in de 8ste eeuw v.Chr. bestuurden vanuit de hoofdstad Napata. Zij beschouwden zich als de opvolgers van de grote farao’s van het Midden- en het Nieuwe Rijk, en dus als vertegenwoordigers van de god Amon op aarde - die rol was immers aan de farao’s voorbehouden. De band tussen deze godheid en de regerende vorsten blijkt onder andere uit het feit dat het steevast de oudste dochter van de farao was die de positie van hogepriesteres van Amon bekleedde. De farao’s hadden goede relaties met de Amonpriesters in Thebe. Piye wilde de Amontempel beschermen, maar hij wenste ook de Egyptische troon te bezetten. In het achtste jaar van zijn regering (739 v.Chr.), liet hij zich al op een enorme wijdingssteen tot rechtmatige koning van Egypte uitroepen: ‘Ik ben de koning aller landen, zoon van Amon van Thebe, zoon van Amon van Napata.’

 

Identificatie met Egyptische cultuur 

Tien jaar later voegde hij de daad bij het woord en begon hij met een bloedige invasie. Hoewel de elkaar bestrijdende Egyptische vorsten en priesters met scepsis en verbazing en soms onomwonden minachting reageerden op deze Nubische aanmatiging, kwam het voor zijn eigen onderdanen vermoedelijk niet als een verrassing. Al onder Piyes voorgangers was de identificatie met de Egyptische cultuur namelijk in gang gezet. De egyptoloog Timothy Kendall suggereert dat de vestiging rond 850 v.Chr. van een grote groep Amonpriesters in Napata van grote invloed is geweest. Ze waren gevlucht uit Thebe tijdens een periode van onrust. Kendall voert verder aan dat de Nubiërs in die tijd hun doden anders gingen begraven, wat ook op egyptisering wijst. Archeologen treffen in plaats van de traditionele kleine, in de rotswand uitgehakte graven waarin de doden zonder al te veel opsmuk worden neergelegd, een nieuw type aan. Er verschijnen rechtwandige piramideachtige constructies met ruime grafkamers waar de gemummificeerde doden in sarcofagen worden bijgezet.

 

Hoe ging de verovering van Egypte door Pye precies in zijn werk? Lees het in het aprilnummer van Geschiedenis Magazine, vanaf 14 april in de winkel! 

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: