Parijs in opstand | Rechtse greep naar de macht

wijdeven5 bij kader

 

In april en mei gaan de Fransen naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Marine Le Pen van het rechtse Front National doet het goed in de peilingen met een populistisch nationalistisch programma. Soortgelijke groeperingen probeerden in Frankrijk al eerder aan de macht te komen. Toen vielen er doden. Ivo van de Wijdeven bespreekt de situatie in 1934.

 

Een toekomst vol haat, tragedies en rampen

Het jaar 1934 begon al onrustig. Het geïllustreerde sensatieweekblad Détective plaatste een verschrikt kijkende blondine op de cover van het januarinummer. Het onderschrift luidde rellerig: ‘1934 opent haar angstige radeloze ogen voor een toekomst vol van haat, tragedies en rampen’. In Parijs werd om de haverklap gestaakt. Op de brede boulevards werden provisorische barricades opgericht en op diverse plekken raakte de politie slaags met betogers. Maar op 6 februari 1934 sloeg de vlam pas echt in de pan. Een boze menigte probeerde via de Pont de la Concorde het Palais Bourbon te bestormen. Hier was de Nationale Vergadering van de Derde Franse Republiek - vergelijkbaar met de Nederlandse Tweede Kamer - bijeen om naar de regeringsverklaring van het nieuw aangetreden kabinet-Daladier II te luisteren. De boze menigte eiste het vertrek van dat kabinet en het aantreden van één enkele sterke leider, die ‘de corrupte politieke bende’ in het Palais Bourbon eens stevig ging aanpakken. De Derde Republiek moest weg!

 

Economische stagnatie
Wat ging hieraan vooraf? Frankrijk zat in 1934 in het slop. Het land was de grote verliezen die het had geleden in de Eerste Wereldoorlog nog steeds niet te boven gekomen. Er was een demografische crisis ontstaan doordat 10% van de volwassen mannen in de loopgraven was gesneuveld. De wederopbouw was traag verlopen en leunde sterk op Duitse herstelbetalingen. Die bleven in de loop van de jaren ’20 steeds verder uit en daar kwam de Grote Depressie van 1929 nog eens bovenop. Door de lage bevolkingscijfers bleef de werkloosheid in eerste instantie laag, maar in 1933 werd ook Frankrijk hard geraakt. Opeenvolgende kabinetten - in 1933 alleen al vijf - kozen er allemaal voor om de franc niet te laten devalueren en de begroting sluitend te houden, waardoor veel Fransen werden gedwongen zelf ook te bezuinigen en hun schaarse geld op zak te houden. Het resultaat: totale economische stagnatie.

 

Jaloers op de Duitse dynamiek
De Derde Republiek was bovendien politiek verlamd geraakt. De gematigd rechtse Radicaal-Socialistische Partij vervulde sinds 1924 een sleutelrol in de elkaar snel opvolgende kabinetten, door de ene keer voor centrumlinkse en de andere keer voor centrumrechtse coalitiepartners te kiezen. Maar welke politieke signatuur de kabinetten ook hadden, ze slaagden er maar niet in om de problemen die Frankrijk plaagden op te lossen. Politici gaven elkaar de schuld van de ellende en spendeerden hun tijd en energie vooral aan het bestrijden van elkaar. Bovendien waren er tal van schandalen; corruptie en vriendjespolitiek waren niet van de lucht. De meeste Fransen hadden in 1934 dan ook totaal geen vertrouwen meer in de gevestigde politieke orde. Vooral aan de uiterste rechterflank van het politieke spectrum was het wantrouwen groot. Daar vreesde men een definitieve economische ineenstorting, gevolgd door communistische machtsovername. Franse conservatieven keken jaloers naar buurland Duitsland. Hitler had in 1934 de touwtjes stevig in handen en onder zijn leiding werd er stevig aan de weg getimmerd. De Duitse dynamiek stak schril af tegen de Franse stilstand. In rechtse kringen gingen stemmen op om de Derde Republiek omver te werpen en het Duitse voorbeeld te volgen. Rijke industriëlen steunden de conservatieve en antidemocratische Action Française en kleinere extreemrechtse groeperingen als de Jeunesses Patriotes, de Solidarité Française en de Mouvement Franciste, die fel ageerden tegen de regering. Ook de verbitterde oorlogsveteranen van de Union Nationale des Combattants en het Croix de Feu lieten zich niet onbetuigd.

 

Hoe escaleerde dit uiteindelijk tot een bestorming van het Palais Bourbon? Lees het in ons maart nummer, nu te koop bij de betere boekhandel! 

 

Afbeelding: propaganda-affiche tegen de regering, 1934. 

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: