Nominatie Banda-eilanden als UNESCO Werelderfgoed

Banda-eilanden-voc

 

De Banda-eilanden, ook wel bekend als de 'specerijen eilanden', hebben een unieke rol gespeeld in de wereldgeschiedenis. Lange tijd was deze eilandengroep in de Molukken, in het oosten van Indonesië, de enige plek waar nootmuskaat groeide en werd verhandeld. Nu wil de Indonesische staat deze eilandengroep voordragen als UNESCO Werelderfgoed. Eerder deze maand vond een internationale workshop plaats in het Rijksmuseum om deze nominatie toe te lichten.

 

Paula Hendrikx

 

Nootmuskaat als de verbindende factor
De UNESCO-nominatie is een lang proces waar verschillende partijen bij betrokken zijn. Een van deze partijen is Joëlla van Donkersgoed, promovenda aan Rutgers University in de Verenigde Staten. Zij onderzoekt het culturele landschap van de Banda-eilanden, waarin volgens haar één factor centraal staat: nootmuskaat. De unieke natuurlijke omstandigheden, die de groei van nootmuskaat mogelijk maken, en de cultuur, die getekend wordt door de geschiedenis van handel in nootmuskaat, staan nauw met elkaar in verbinding en vormen daarmee één cultureel landschap. Ook de geografische ligging in de Banda-zee, cruciaal voor de eeuwenoude geschiedenis van levendige zeehandel én de groei van bijzondere koraalriffen en vissoorten, draagt bij aan dit bijzondere culturele landschap dat de basis kan vormen voor de UNESCO nominatie.

 

Een Banda-eiland in ruil voor Manhattan
De buitengewone rol van de Banda-eilanden in de wereldgeschiedenis spreekt duidelijk uit één gebeurtenis: de ruil van het eiland Rhun voor het eiland Manhattan (het huidige New York City). Daarmee namen de Nederlanders de controle over de specerijenhandel terug van de Britten, opgetekend in het Verdrag van Breda uit 1667. De Banda-eilanden hebben lange tijd het toneel van een handelsstrijd tussen Nederlandse, Britse en Portugese handelaren gevormd, maar speelden ook daarvóór al een belangrijke rol in een inter-Aziatisch handelsnetwerk van met name Arabische en Chinese handelaren.

 

Levende herinneringen aan het VOC-verleden
Tegenwoordig vind je op de verschillende eilanden nog steeds overblijfselen uit de VOC-tijd, zoals resten van oude plantagehuizen en een oud verdedigingswerk, Fort Nassau. Tegelijkertijd blijven de plantages een belangrijke basis voor de wereldwijde productie van nootmuskaat en herinneren levende tradities aan de zwarte bladzijden uit de VOC-geschiedenis. Een voorbeeld van zo’n levende traditie is de Cakelele dans, een oorlogsdans die herinnert aan de bloedige moord op verscheidene belangrijke dorpshoofden op Banda Neira in 1621. In opdracht van Jan Pieterszoon Coen onthoofden Japanse huursoldaten toen zo’n veertig lokale dorpshoofden en spietsten hun hoofden op bamboesperen . Ze hadden namelijk eerder op gewelddadige wijze weerstand geboden tegen de bouw van Fort Nassau. De dansen worden nog steeds uitgevoerd en houden daarmee de herinnering aan het bloedbad levend.

 

'Wordt UNESCO onze nieuwe kolonisator?
De Banda-eilanden zijn slecht bereikbaar en worden tot op heden nauwelijks bezocht door toeristen, hoewel het duiktoerisme aan populariteit wint. Een UNESCO nominatie zou de eilanden op de kaart kunnen zetten en daarmee ook kunnen bijdragen aan verbetering van de leefomstandigheden van de lokale bevolking. Anderen hebben hun twijfels bij een nominatie en de mogelijke komst van meer toeristen. Zo vroeg een lokale visser tijdens een bijeenkomst op Banda aan Joëlla van Donkersgoed: 'Wordt UNESCO onze nieuwe kolonisator?' De reguleringen en het managementplan die met een UNESCO-nominatie gepaard gaan kunnen de lokale bevolking afschrikken en zo de indruk geven dat zij opnieuw 'gekoloniseerd' worden. Anderzijds kan een nominatie en daarmee gepaard gaande regulering juist bijdragen aan het behoud van dit culturele erfgoed op een duurzame, verantwoorde manier. Van groot belang daarbij is dat de verhalen en belangen van de lokale bevolking een centrale rol innemen.

 

Afbeelding: De Banda-eilanden volgens een prent uit 1724. Bron: Geheugen van Nederland 

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: