Oorsprong van het Wilhelmus

Wilhelmus

 

Sybrand Buma, lijsttrekker van het CDA, pleit in zijn campagne voor een herwaardering van (oude) Nederlandse tradities. Als het aan hem ligt wordt bijvoorbeeld het Wilhelmus weer op school aangeleerd en gezongen, het liefst staande. Hoe zat het ook alweer met dit lied? Wie heeft het geschreven en hoe werd dit ons volkslied?

 

Niét Van Sint-Aldegonde
Het Wilhelmus is vermoedelijk geschreven door een zeer middelmatige dichter. Dit was niet Marnix van Sint-Aldegonde, zoals generaties Nederlanders op school hebben geleerd, maar Petrus Datheen (1531-1588). Zo blijkt uit onderzoek dat in 2016 werd gepresenteerd.
Verschillende onderzoekers hebben de stijl waarin het anonieme Wilhelmus is geschreven door een computer laten vergelijken met die van andere 16de-eeuwse teksten, waarvan de auteur wel bekend is. De schrijfstijl van Datheen komt het meest overeen. Er is nog iets wat deze Vlaamse dichter met het volkslied in verband brengt. De melodie van het Wilhelmus is overgenomen van een Frans liedje dat ontstond tijdens het beleg van Chartres door de Hugenoten in 1568. Datheen was bij dat beleg aanwezig als calvinistisch prediker en zal het liedje dus hebben gekend.

 

Datheen en zijn 'kreupelrijm'
Waarom is Datheen nooit eerder genoemd als mogelijke auteur van het Wilhelmus? Volgens de onderzoekers heeft dat te maken met zijn slechte reputatie als dichter. Datheen is beroemd geworden met psalmberijmingen die in de 16de en 17de eeuw volop werden gezongen in de gereformeerde kerk, maar vanaf de 18de eeuw werden verguisd. Voortaan werd de dichter bespot om zijn ‘kreupelrijm’. Tekenaars van spotprenten gaven hem ezelsoren. De kerk liet een nieuwe berijming maken, hoewel sommige orthodoxe genootschappen tot op de dag van vandaag vasthouden aan de Datheens versie. Ook het Wilhelmus is niet vrij van slecht rijm. Iedere Nederlander weet dat ‘Ben ick van Duytschen Bloedt’ fonetisch niet rijmt op ‘Blijf ick tot inden doet (dood)’.

 

Prijsvraag voor een volkslied
Bij de stichting van het Koninkrijk der Nederlanden in 1815 schreef luitenant-admiraal J.H. van Kinsbergen een prijsvraag uit voor een volkslied. De prijsvraag werd gewonnen door de dichter Hendrik Tollens. De melodie werd gemaakt door Johan Wilhelm Wilms. Vanaf nu werd het Wilhelmus gezien als een lied van het vorstenhuis, niet meer als 'volkslied'. In 1932 werd toen toch het volkslied Wien Neêrlands Bloed (van Van Kinsbergen) vervangen door het Wilhelmus. In 1871 maakte de Oostenrijkse componist Eduard Kremser een romantische versie van het lied. Kremsers bewerking kreeg zowel in Duitsland als in Nederland veel waardering. Ook prinses Wilhelmina had waardering voor het stuk. Uiteindelijk werd de versie van Kremser door de ministerraad ingesteld als nieuw volkslied.


Het Wilhelmus in onze tijd
Het Wilhelmus kan bij nationale en internationale gebeurtenissen gespeeld en gezongen worden. Vaak wordt dan het eerste couplet gespeeld. Sinds 2004 mag het ook gespeeld worden bij militaire inspectie door de minister-president, de minister van Buitenlandse Zaken of de minister van Defensie. Niet iedereen is even enthousiast over het volkslied als de CDA-voorman. Dichter des Vaderlands Anne Vegter liet bijvoorbeeld in 2016 weten een nieuw volkslied te willen schrijven in plaats van het Wilhelmus. Het oude volkslied is niet meer van deze tijd, vond zij.

 

Het artikel is een aangepaste versie van een nieuwsbericht uit Geschiedenis Magazine 5, 2016 - geschreven door Bas Kromhout.  

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: