Lorentz Lab in Teylers Museum

Einstein en Lorentz

 

Wat deed Einstein in Teylers Museum? Vanaf 18 mei gaat het museum een grotendeels onbekend deel van zijn geschiedenis vertellen. Het Lorentz Lab, het oude laboratorium van Nobelprijswinnaar Hendrik Antoon Lorentz (1853-1928), opent deze lente voor het eerst zijn deuren voor het publiek. Een van Nederlands grootste geleerden en zijn assistenten werkten hier aan de wetenschappelijke uitdagingen van hun tijd. Teylers topstuk, de Grote Elektriseermachine, komt hier tot leven.

 

Historische belevenis
In het Lorentz Lab nemen acteurs bezoekers mee terug naar de tijd van Lorentz, het eerste kwart van de 20ste eeuw, om te eindigen in de 18e eeuw, de periode van de Verlichting. Al vanaf de opening in 1784 was Teylers Museum een kenniscentrum voor kunst en wetenschap, een laboratorium waar nieuwsgierige geesten onderzoek deden en steeds nieuwe vragen formuleerden om een bijdrage te leveren aan de vooruitgang van de maatschappij. De Haarlemse theatermaker Rieks Swarte heeft een theatrale tour ontwikkeld om de bijzondere geschiedenis van Teylers Museum en de grote betekenis van Lorentz te vertellen.

 

De ‘ongemeen groote Elektriseermachine’
De beroemde Grote Elektriseermachine van Teylers, de allergrootste ter wereld, is even oud als het museum. Bij de opening in 1784 werd het apparaat gedemonstreerd. De enorme vonken lieten bezoekers kennismaken met het wonder van de elektriciteit, een natuurkracht waaraan allerlei bijzondere eigenschappen werden toegeschreven. Napoleon kwam er in 1811 voor naar het museum maar helaas deed de indrukwekkende machine het toen niet, vanwege een te hoge luchtvochtigheid. Voor het Lorentz Lab hebben experts een replica gebouwd die het onder alle omstandigheden gaat doen, inclusief een reusachtige 'kooi van Faraday' om de elektromagnetische straling veilig binnen te houden.


Lorentz
Professor Lorentz kreeg in 1910 in Teylers alle ruimte om zijn hartenwens te realiseren: een eigen laboratorium met assistenten. Dat paste goed bij de wetenschappelijke onderzoekstraditie van het museum. Hij vond hier de vrijheid om zich in te zetten voor allerlei nationale en internationale kwesties. Zoals het verbinden van geleerden uit Duitsland, Engeland en Frankrijk die vanwege de Eerste Wereldoorlog geen contact meer hadden. Ook besteedde hij veel tijd aan gedetailleerde berekeningen voor de Afsluitdijk. Toen Lorentz in 1928 stierf, reisden duizenden mensen naar Haarlem om afscheid te nemen. Onder kenners wordt hij nog altijd bewonderd. Zo noemt wetenschapsjournalist Diederik Jekel hem “het onbetwiste boegbeeld van de internationaal geroemde Nederlandse onderzoekers in de Tweede Gouden Eeuw”.

 

Onderzoeken met Einstein
Lorentz werd bekend door zijn onderzoek naar elektromagnetische eigenschappen. Daarnaast ook nam hij aan dat de lichtsnelheid de hoogst mogelijke snelheid is. Daarmee legde hij de basis voor de speciale relativiteitstheorie die Albert Einstein in 1915 presenteerde. Lorentz was de nestor van de natuurkundigen in zijn tijd, de twintig jaar jongere Einstein keek tegen hem op en beschouwde hem als een grote inspiratiebron. Het is zeker dat Einstein in 1911 Lorentz bezocht heeft in het Lab. Teylers Museum wil deze historische plek graag koesteren en juist daarom het Lorentz Laboratorium restaureren en herinrichten om het zo weer nieuw leven in te blazen en het publiek te vermaken met de wonderen van de natuurkunde.

 

Wil je het Lorentz Lab zelf bezoeken? Vanwege het intieme karakter van de theatrale tour, is er per dag een beperkt aantal tickets beschikbaar. Vanaf 11 mei zijn er via deze link plekken te reserveren.


Afbeelding: Einstein & Lorentz in Leiden (1921)

*  Uw e-mailadres

*
  Voer de code in: