Geschiedenis Magazine - editie 2 2019

Geen nummer meer missen en voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? Profiteer van onze introductieaanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 67,50 voor slechts € 39,50 én cadeaus!

 

cover 2 2019

 

Zo werd Willem III de allerrijkste van de Republiek

Kees Leonard Rutgers Zandvliet
Prins Willem III was als jongen allesbehalve rijk. In het Stadhouderloos Tijdperk stond hij onder curatele en kreeg hij een karige toelage van de regenten. Het tij keerde echter in het chaotische Rampjaar 1672. Toen de Republiek werd aangevallen was de Oranjeprins onmisbaar als samenbindende figuur. Hij werd benoemd tot stadhouder en kapitein-generaal. Later werd hij ook koning van Engeland. De inkomsten uit ambten en buitgelden stroomden binnen. Burgers en regenten in de Republiek waren welvarend, maar Kees Zandvliet heeft het uitgezocht: rijker dan Willem was niemand in de 17de en 18de eeuw.

De bed-in van John Lennon en Yoko Ono, 1969

Merel Klein
Weet u het nog, John Lennon van de Beatles en zijn vrouw Yoko Ono in lieve witte pyjama’s met bloemen- en fruitmanden in bed? Posters op de ramen en muren, met slogans als Bed Peace en Hair Peace (ook Lennon had lang haar en liet zijn baard staan). Vijftig jaar geleden hielden ze zo vorstelijk audiëntie in het Hilton Hotel in Amsterdam. Doel: de weredlvrede bevorderen. Met hun bed-in wilden ze de democratische protestmethode van die jaren, de teach-in en sit-in, tot een hoogtepunt voeren. Hoewel... hoe nieuw was de bed-in eigenlijk?

De tragische tsaar Alexander II

Hans van Koningsbrugge
Een enorme knal doorbrak in 1880 de winterse stilte van St Petersburg. De Gele Eetzaal van het Winterpaleis was het doelwit van een terroristische aanslag. De schade was immens: muren waren gescheurd, kroonluchters naar beneden gestort en de gasverlichting was uitgevallen. Twaalf soldaten van het bewakingsdetachement lagen dood onder het puin, maar tsaar Alexander II was ongedeerd. Dit was al de vijfde aanslag op zijn leven en zonder twijfel de brutaalste. Dat terroristen in staat bleken om het epicentrum van de Russische monarchie aan te vallen, demonstreerde niet alleen hoe laks de bewaking was. Het maakte ook duidelijk hoe zeer men in sommige kringen van deze monarchie af wilde. Maar waarom? Alexander was juist bezig met hervormingen.

BREXIT- Engeland kwam na iedere breuk met Europa terug

Ivo van de Wijdeven
De Brexit staat gepland op 29 maart, maar wordt het uitgesteld? Of houdt het Verenigd Koninkrijk een nieuw referendum over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie? Op het moment dat politiek analist en historicus Ivo van de Wijdeven zijn artikel schreef, was dit nog onzeker. Wel zeker is dat een meerderheid in 2016 voor het verlaten van de Unie stemde. Het zou niet de eerste keer zijn dat de Britten afscheid nemen van het Europese vasteland. Denk aan hun weigering in 1957 mee te doen met de Europese Economische Gemeenschap (EEG), maar er zijn meer voorbeelden. Ze keerden in het verleden echter telkens weer terug. Wat dreef hen? Geschiedenis Magazine loodst u in vogelvlucht langs deze eeuwenoude knipperlichtrelatie.

Wie was nu de uitvinder van de boekdrukkunst?

Pieter Huistra
Wie de boekdrukkunst heeft uitgevonden? Dat weten we wel: de Chinezen. En in Europa was het Johannes Gutenberg in Mainz. Maar in de 19de eeuw wilden ze daar in Haarlem niet aan. Er bestond in die nationalistische tijd een enorme behoefte aan bewijzen voor een groots en lang nationaal verleden. Als een land met middeleeuwse documenten meende te kunnen aantonen dat bijvoorbeeld de boekdrukkunst er was uitgevonden, gaf dat enorm prestige, en dat onderstreepten stadsbesturen met mooie standbeelden. Zo kwam er in Mainz een beeld voor Gutenberg. Haarlem zette een nieuw beeld neer voor Laurens Janszoon Coster. En Brugge deed mee met een eigen kandidaat.

Lakei bij Willem V

Esther Schreuder
Geen regent, adellijke familie of Oranje-stadhouder kon zonder bedienden. Vooral een aanstelling aan het hof was gewild: hier kon je meer verdienen en beter carrière maken. Stadhouder Willem V was een tamelijk genereuze werkgever die ook pensioenen betaalde en bedienden uit de brand hielp als de nood aan de man kwam. Esther Schreuder vond bij haar onderzoek naar twee zwarte bedienden aan het hof van Willem V in onder andere de Koninklijke Verzamelingen en het Nationaal Archief allerlei gegevens over de ‘domestiquen’.

De Hongerwinter

Ingrid de Zwarte
Wie overleed in de Hongerwinter moest soms wel drie tot vijf weken wachten op een begrafenis. Samen met de toegenomen sterfte zorgde het grote tekort aan brandstof, materialen en vervoermiddelen begin 1945 voor een grote achterstand in begrafenissen. Heel West-Nederland kampte met dit probleem.

Oudheid: Pompeii

Nieuwe vondsten in Pompeii bevestigen dat mens noch dier op tijd kon wegkomen toen de Vesuvius in het jaar 79 uitbarstte. De opgravingen blijven fascineren. Archeologen ontdekken nog steeds iets nieuws en er komen jaarlijks miljoenen toeristen. Maar hoe lang kan het nog?

Amerika

Frans Verhagen
De Verenigde Staten zijn in de 18de eeuw geboren uit protest tegen de overheid en dat merk je nog steeds. Hoe minder overheidsbemoeiing, des te beter, is het algemene idee. Weinig Amerikanen zullen toegeven hoe dankbaar ze de overheid in feite zijn. Amerika-kenner Frans Verhagen neemt u in sneltreinvaart en op toegankelijke wijze mee langs voorbeelden van doorslaggevend ingrijpen van ‘Washington’.

Iconische beelden van de slavernij

Roelof van Gelder
Iedereen kent de gravures die altijd opduiken als het over de vroegmoderne slavernij gaat: de slavin met de polsen opgehangen aan een boom, de slaaf die aan een door zijn ribben gestoken vleeshaak is opgehangen. De prenten gaan terug op Surinaamse tekeningen van John Gabriel Stedman, een officier in Nederlandse dienst. Ze lijken een vurig protest tegen de slavernij. Was dat inderdaad Stedmans bedoeling?


De eerste politieke campagnes in Nederland

Adriejan van Veen
1848 is het roemruchte Revolutiejaar. In steden als Wenen, Parijs en Berlijn demonstreerden mensen vurig voor democratisering. De overheid sloeg terug. Er vielen doden bij. Nederland gold altijd als het braafste jongetje van de klas: in 1848 wel voor het eerst directe Kamerverkiezingen, maar geruisloos, zonder rumoer of politiek debat. Nieuw onderzoek toont echter aan dat dat niet helemaal klopt. Inderdaad, doden zijn hier niet gevallen, maar debat was er zeker. Het stelsel dat we nu nog hebben, met partijen en kandidaten die campagne voeren, kwam in de grondverf te staan. In steden en dorpen overal in het land experimenteerden burgers met politieke clubs en probeerden ze spelregels vast te stellen. Zo werd er flink ruzie gemaakt over de vraag of een kandidaat wel reclame voor zichzelf mocht maken. Deftige politici voelden zich in elk geval te goed voor.

Poemajacht in Yellowstone National Park

Kirsten Weitering
Is afschieten ideaal als oplossing bij het op peil houden van de dierenpopulatie in de Oostvaardersplassen? Sommige ecologen zien een rol weggelegd voor de wolf. Die vertoont zich immers steeds vaker in Nederland. Het nieuwe inzicht dat een gezond ecosysteem roofdieren aan de top heeft, was ongehoord in de 19de eeuw toen natuurreservaten ontstonden, Yellowstone in 1872 als eerste. Je zou denken dat dieren hier veilig waren, maar er mocht tot in de 20ste eeuw naar hartenlust worden gejaagd op wolven en poema’s in Yellowstone. Ook president Theodore Roosevelt meldde zich aan voor een rondje schieten. Hoe valt dit te rijmen met zijn imago als kampioen-natuurbeschermer?

De Bourgondische tijd

Marjoke de Roos
De 14de en 15de eeuw lenen zich fantastisch voor een rijkgeschakeerde geschiedenis in geuren en kleuren, vol verhalen over oorlogen, ziekten en geweld. In deze heftige tijd verloren de middeleeuwse ridders definitief hun macht en zelfstandigheid. Dit alles heeft de beroemde historicus Johan Huizinga ertoe gebracht het als een periode van neergang te beschrijven: een stormachtig herfsttij waarin de bomen langzaam hun schitterende tooi laten vallen. Tegenwoordig zien we meer de kiemen van vernieuwing in de Bourgondische periode, én de continuïteit met onze eigen tijd.

Waarom een socialist ging collaboreren

Jan Willem Stutje
De prominente Belgische socialist Hendrik de Man was een gevierd man in de jaren 1920 en 1930. Hij schreef over een weerbare koers voor het socialisme en hij ontwierp in 1933, midden de crisisjaren, op basis van onder meer Stalins vijfjarenplannen en Roosevelts New Deal het Plan van de Arbeid. Dit maakte hem tot een soort god van de sociaaldemocraten en eigenlijk van iedereen die in overheidsstimulans voor de economie dé oplossing zag voor de werkloosheid. Hoe kan het dat juist hij in 1940 uit overtuiging koos voor collaboratie met de nazi’s?

Oranje in beeld

Henk Slechte en Ad Roelofs
Er is geen ooggetuigenverslag, wel beeld: Willem van Oranje verkoopt op Slot Dillenburg zijn kostbaarheden voor de strijd tegen Spanje. De kopers: een groepje Joodse handelaren. Kan het kloppen?

Aanmelden nieuwsbrief