Geschiedenis Magazine - editie 3 2018

Dit nummer is verkrijgbaar vanaf 13 april. Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

 

GM-03-2018DEF

 

De radicale Martin Luther King

Laura Visser-Maessen
De busboycot in Montgomery... Protestmarsen in Birmingham en Selma... Op 4 april 1968 is het 50 jaar geleden dat Martin Luther King werd vermoord, maar hij leeft voort in onze herinnering als hét boegbeeld van deze mijlpalen in de afschaffing van de Amerikaanse rassensegregatie. Wie King zegt, zegt integratie en geweldloosheid. Geschiedenis Magazine houdt deze koppeling tegen het licht. Heeft King zijn koers na zijn beroemde 'I have a dream'-speech (1963) nooit gewijzigd?

Special WO II

Waarom werd de Jodenster in Nederland eerder ingevoerd?

Laurien Vastenhout
Een nieuwe maatregel van de Duitse bezetter: op 3 mei 1942 werden de Joden in Nederland verplicht de kenmerkende gele ster in de openbare ruimte te dragen. In Frankrijk en België gebeurde dit later: respectievelijk op 7 en 9 juni. Vanwaar dit verschil? En hoe kan het dat de Joden zelf de distributie van de sterren regelden?

Strijdbaar tot in Ravensbrück

Bart Lankester
Trien de Haan (1891-1986) was van eenvoudige komaf en raakte door haar huwelijk verzeild in de radicale socialistische beweging. Ze klom snel op, mede door haar talent om inspirerend te spreken voor een groot publiek. Het lukte haar alleen niet zo goed de arbeidersvrouwen te mobiliseren. Die waren in de crisistijd namelijk vooral bezig brood op de plank te krijgen. Trien de Haan werd in de oorlog opgepakt en naar het concentratiekamp Ravensbrück gestuurd. Wrang genoeg ervoer ze hier pas echt de verbondenheid tussen vrouwen waarnaar ze gestreefd had.

Ontsnappen aan de nazi’s -Twee vluchtroutes uit bezet gebied naar de vrijheid

Hans Schippers
Tijdens de Duitse bezetting is het tientallen neergeschoten geallieerde vliegeniers maar ook honderden Joden gelukt om uit Nederland en België het neutrale Spanje of Zwitserland te bereiken. Ze kregen hulp van organisaties die met een internationaal netwerk van vrijwilligers ontsnappingsroutes op poten zetten. Geschiedenis Magazine belicht er twee; ze werden opgezet door de socialist Joop Westerweel, die veel jonge Palestinapioniers hielp wegkomen, en de in Lyon wonende Nederlandse zakenman Jean Weidner.

Joodse overlevenden vlak na de oorlog

Erwin van Loo
Kort na de Bevrijding in mei 1945 keerden ook de mensen naar hun huizen terug die ondergedoken waren geweest of in concentratiekampen hadden gezeten. Voor de weinige Joden die de oorlog hadden overleefd, werd dit een moeilijk periode. Meer dan eens was hun woning leeggeroofd, zaten er anderen in of kregen ze een rekening voor achterstallige erfpacht of belastingen. Het begrip van andere Nederlanders voor hun ervaringen hield niet over. Volgens een Haags gemeenteraadslid had een Joodse man die een naheffing aanvocht moeten zeggen: 'Ik ben zo ontzettend dankbaar dat ik er levend heb afgebracht: hier zijn de f. 500,-.'


Cassandra: klassieke mythe weer actueel

Inger Kuin
Wat hebben Al Gore en Cassandra gemeen? De voormalig Amerikaanse vice-president en klimaatactivist Gore brengt een onheilsboodschap over het milieu en hij stuit op ongeloof: veel mensen in zijn land beweren dat het heus niet zo'n vaart zal lopen met de opwarming van de aarde, of zelfs dat het een links verzinsel is. Net zo geloofde niemand Cassandra's voorspellingen. Het verhaal van de Trojaanse oorlog heeft haar onsterfelijk gemaakt. In beroemdste verhalen over deze oorlog, de Ilias en Odyssee van Homerus, speelt Cassandra, de dochter van de Trojaanse koning Priamus, nauwelijks een rol. Latere verhalen maken echter veel werk van haar vergeefse pogingen de Trojanen te stoppen als ze het vreemde grote houten paard binnen hun muren slepen. Waarom wílden ze haar gewoon niet geloven?

De Wereldtentoonstelling in Brussel, 1958

Marianne Mooijweer
Was het wel modern in 1958 om Congolezen als een exotische bezienswaardigheid achter tentoonstellingshekken te zetten? Onderling wedijveren om de beste actuele uitvindingen en nieuwste snufjes is immers altijd het doel van Wereldtentoonstellingen, en deze in Brussel in 1958 stond met het Atomium en het hypermoderne Philipspaviljoen helemaal in het teken van de nieuwe tijd. Hoe paste het Belgische idee daarin, om donkere mensen te exposeren in ‘authentieke' primitieve hutten naast opgepotte palmen? En waarom kregen de veel realistischer Amerikaanse foto's van hun eigen rassenrellen zulk vernietigend commentaar dat ze werden weggehaald?

Rampen in Nederland

Lotte Jensen
Nadat vorig najaar de orkaan Irma over Sint Maarten was geraasd, nam een groep jonge Nederlandse Youtubers een lied op voor de slachtoffers. Niets nieuws onder de zon: Bob Geldoff deed het in 1988 met BandAid, en ook in de 19de eeuw zamelden mensen geld in met liedjes. Maar liefdadigheid was niet de enige reden om over rampen te zingen. Er was nog een andere reden waarom er zulke sensationele en gedetailleerde smartlappen bestonden over branden, overstromingen en insectenplagen.

Getrouwde Grieken

Anton van Hooff
Grieken trouwden niet per se uit liefde maar dat kwam wél voor. Trouwen deed je met name om kinderen te krijgen, maar niet ieder huwelijk hield stand en niet elke baby was gewenst. Uit Egyptische papyri van na de verovering door Alexander de Grote blijkt wat er dan kon gebeuren: scheiden mocht, en als er onverhoopt een meisje werd geboren, kon het op de mesthoop buiten de bebouwde kom belanden. Als ze daar werden gevonden, overleefden ze als slavin.

De Nederlandse bouwmeester van Sint Petersburg

Henk Slechte
Sint Petersburg is begin 18de eeuw uit het moeras gestampt door tsaar Peter de Grote. Hij wilde van Rusland een moderne staat maken. Voor zijn nieuwe stad, het ‘venster op Europa’, haalde hij bouwmeesters en vaklieden uit heel Europa, ook de Nederlandse Republiek. Een timmerman uit Schiedam hoorde tot zijn favorieten. Deze man, die als 24-jarige naar Rusland trok en er in tegenstelling tot veel van zijn westerse collega's nooit meer is weggegaan, ontwierp bijvoorbeeld het scheepje op de spits van de Admiraliteit: nog altijd een icoon van Sint Petersburg.

Fataal medisch experiment in Amerika

Liesbeth Sparks
Onderzoekers van de Amerikaanse Public Health Service, een medische overheidsdienst, vroegen zich begin jaren '30 af, hoe syfilis bij zwarte lijders verloopt. Dit past in het westers wetenschappelijk denken van die tijd, dat witte en zwarte lichamen als wezenlijk verschillend ziet. Maar hoe komt de dienst aan proefpersonen? De onderzoekers hebben namelijk nogal een cynisch experiment in gedachten. Ze vinden 'vrijwilligers' in Alabama en vertellen hun niet dat ze spelen met hun leven...

De Nederlandse wortels van Karl Marx

Joost Vermeulen
Karl Marx werd 200 jaar geleden geboren in het Duitse Trier. Zijn grote theoretische werken over economie en maatschappij schreef hij in Brussel en Londen, maar hij bracht ook vele gelukkige uren door in Zaltbommel. Wat trok hem daar zo?

Olifant in de Tower, en andere exotische dieren in de Middeleeuwen

Mario Damen
De Engelse koning Hendrik III (1207-1271) hield in een speciaal verblijf in de Londense Tower een olifant. Een cadeau van zijn Franse collega Lodewijk IX die het dier in 1250 als souvenir meenam van zijn kruistocht. Het was lang niet niet enige exotische dier in West-Europa in de Middeleeuwen. Ze duiken ook op in een optocht in Breda in 1549, waar Willem van Oranje de Spaanse kroonprins Filips ontving: een kameel bereden door zes bepantserde en gewapende kinderen met rode mutsen en ontblote zwaarden. Hun tegenstanders waren twee reuzen. Wat zou dit kunnen betekenen?

1699: Eindelijk vrede met de Turken

Wout Troost
In 1683 lukte het de Turken voor de tweede keer niet, Wenen in te nemen na een lang beleg. Wel hadden ze groter delen van Midden-Europa veroverd. De Habsburgse keizer Leopold I begon met een succesvolle campagne om de Turken terug te drijven, wat tot vredesbesprekingen leidde. Een spil in het langdurige proces om tot een verdrag te komen tot de Habsburgse keizer en de Osmaanse sultan was de Nederlandse diplomaat Jacob Colyer. Maar hoe neutraal was deze afgezant van Willem III eigenlijk? Had zijn strijd tegen Zonnekoning Lodewijk XIV er soms iets mee te maken?

Spannende schaduwzijden van Rome


Arthur Weststeijn
Gerard van Honthorst werkte begin 17de eeuw zoals zoveel noordelijke schilders vanwege het mooie licht in Rome. Hij bekwaamde zich in donkere intieme voorstellingen van het dagelijks leven, met een enkele felle lichtbron van een kandelaar. Honthorst zocht zelf ook het nachtleven op. Hij werd gearresteerd omdat hij, tegen strenge Romeinse regels in, met zijn zwaard een hoerenhuis was binnengegaan. Honthorst was lang niet de enige noordelijke schilder die juist de duistere kanten van de stad vereeuwigde. Escher bijvoorbeeld deed het in de 20ste eeuw toen Mussolini aan de macht was.

Dit nummer is verkrijgbaar vanaf 13 april. Voortaan Geschiedenis Magazine thuis ontvangen? Profiteer van de speciale aanbieding: 1 jaar Geschiedenis Magazine van € 64,50 voor slechts € 37,50 én cadeaus!

 

 

Aanmelden nieuwsbrief